Cursus Geografie

Op woensdag 14 september zijn we, op de Vesta sterrenwacht in Oostzaan, met 5 leden van start gegaan met de cursus GEOGRAFIE.
Een onderdeel van de Geografie is de Geologie en daar gaan we het de komende 10 weken over hebben.
Het ontstaan van ons zonnestelsel, het ontstaan en geschiedenis van de aarde, de ontwikkeling van het leven, de sauriërs en de ijstijden.
Maar ook de meteorologie en de Seismologie (aardbevingen, vulkanisme en platentektoniek), registratie van aardbevingen (het seismostation)
en de evolutie van de mens- de "Paleontologie".  Het beloofd een interessante cursus te worden, en Jan Voet gaat ons weer op zijn eigen- ons  inmiddels bekende-  manier doceren.

Hieronder een korte inhoud over de verschillende cursusdagen.
 

1. De nucleaire evolutie
2. De atomaire evolutie
3. De chemische evolutie
4. De biologische evolutie
5. De antropologische evolutie.

De nucleaire fase: van deeltjes tot "Quarks" (na minder dan 1 triljoenste seconde) en van Quarks tot "kern deeltjes".
De atomaire fase: er is "crisis" in het heelal, waterstofatomen fuseren nog wel tot heliumatomen maar daarna staat de ontwikkeling stil. De komende 1 miljoen jaar neemt de temperatuur af waardoor er daarna, door allerlei processen, koolstof kan ontstaan en moedertje natuur kan weer verder gaan.
De chemische fase: Vanuit atoomkernen ontstaan er atomen en eenvoudige moleculen.
De biologische fase: Vanuit de organische moleculen ontstaan er cellen , in de "oeroceanen"
Vanuit de cellen ontstaan er planten en dieren in de oeroceanen en op de continenten.
De antropologische fase: De ontwikkeling van de mens.
 

Het ontstaan van de wereld wordt beschreven in de mythe van het karnen van de melkzee. De 'geest' die in de wateren verblijft wordt in de Indiase mythologie aangeduid als een Apsaras

De geologische tijdklok.

De Paleo-Tethysoceaan aan het begin van het Perm . De oceaan vormde een grote inham in het supercontinent Pangea

Ammonieten waren wijdverspreid gedurende het Krijt, maar stierven op de overgang naar het Cenozoïcum uit. Ammonieten waren inktvissen met een harde schaal, vergelijkbaar met de tegenwoordige nautilus. Ammonieten konden ook heel groot worden.

Het Kwartair bestaat uit de tijdperken:
Pleistoceen (1,8 milj - 10 dzd B.P.): gletsjers doen de zeespiegel dalen, aardkorst stijgt, rivieren slijten grote geulen uit, de 4e ijstijd (het Saalien) is het koudst geweest (landijs ca. 300 m dit en de ijslijn kwam tot de "HUN lijn- Haarlem/Utrecht/Nijmegen", 11.000 jaar geleden trekt het ijs zich terug. Wij zitten nu (anno 2011) tussen de 5e en 6e ijstijd in. Klimaat is koud met lange ijstijden, grote delen v/h Noordelijk halfrond is bedekt met ijs (Scandinavië = ca. 3000 m dik ijs), ontstaan van het "Arctische Flora" (Polair), uit de vroege "Hominiden" ontstaan de Java en Pekingmens, rhinocerossen en mammoets proberen de poolomstandigheden te trotseren.
Holoceen (10.000 na B.P. - nu): Noordzee is droog, oceanen waren minstens 70 m lager, einde v.d laatste ijstijd, in Nederland vormt zich veen op grote diepten, einde laatste ijstijd, temperatuur loopt op- ijssmelt en het zeenivo stijgt.
Pre-Boraal (10.000 - 9.000 B.P.)= De Rijn en Maas bepalen het "gezicht"van Nederland, er ontstaan "Fluviatiele afzettingen- zand en grind.
Boraal (9.000 - 8.000 B.P.) = droog, basis veen wordt gevormd op enkele meters diepte. Atlanticum(8.000 - 5.000 B.P.) = het wordt vochtiger, de oude wadafzettingen wordt gevormd. (Afzettingen van Calais).
Sub-Boraal (5.000 - 2.900 jaar B.P.)= Droger
Afzettingen van blauwe zeeklei. (Bodem: droogmakerijen: Wormer, Purmer, Beemster e.d.) Vorming van de oude duinen.
Sub-Atlanticum (2.900 - nu) = vochtiger.
Het Holland veen wordt afgezet. Vorming van de jonge duinen.
Explosieve bevolkingsgroei van de homonide-type mens, met veel positieve gevolgen, maar waarvan ook nog teveel gevaarlijke exemplaren rondlopen.

Fossiel van een Tarbosaurus,
een dinosauriërsoort uit het Maastrichtien, uitgestorven op de Krijt-Paleogeengrens.

Skelet van een holenbeer
in het late Pleistoceen

De atmosfeer:
Warmteverlies van de aardse atmosfeer vindt plaats, omdat de straling van de aarde veel lager van temperatuur is dan die van de zon, dus langgolvige, dus geen licht, maar infrarood straling(niet zichtbaar).
Warmtewinst of instraling is afhankelijk van de zonshoogte en tijdsduur van de instraling. Deze factoren varieren met de geografische breedte en seizoenen. Op hogere breedte is er meer verlies aan straling, door de langere weg, die de zonstralen moeten afleggen.
1)  De stralingsbalans = 't verschil tussen de netto ingestraalde(kortgolvige - van de zon) en de netto uitgestraalde (langgolvige - van de aarde) straling.
2)  Latenta warmte= de hoeveelheid warmte in calorieën, die nodig is om 1 gram water te verdampen. Dus ook de hoeveelheid warmte die vrijkomt, als 1 gram water van dezelfde temperatuur condenceert (= verdampingswarmte). Men spreekt van een latent warmtetransport en latente warmte.
1) + 2) samen= Energiebalans of warmtebalans.

De Bodem:
Bodem- temperatuuramplitude (= verschil tussen hoog en laag) is dicht onder het oppervlakte 't grootst en neemt snel af bij toenemende diepte. De maximale dagtemperatuur loopt bij toenemende diepte steeds voor op de maximale bodemtemperatuur. De top van de warmtegolf komt op 40 cm diepte om middernacht aan. Op 80 cm is die invloed bijna verdwenen en is er geen dagelijkse gang meer. Na een strenge winter dus geen ijs meer, dieper dan 40 cm.

Het verloop van de temperatuur met de hoogte in de atmosfeer.

Köppen deelde het klimaat op drie niveaus in verschillende groepen in. Iedere groep op ieder niveau kreeg een letter. De vijf hoofdgroepen krijgen ieder een aparte hoofdletter (A t/m E). De twee kleinere niveaus krijgen ieder een kleine letter er achter geplakt. Zo kun je bijvoorbeeld een warm maritiem klimaat hebben, met neerslag in alle seizoenen (Cfa). De B- en E-klimaten krijgen ieder nog een hoofdletter als 2e letter. In sommige gevallen wordt ook een vierde letter toegekend. Op niveau 1 wordt vooral een grove indeling gemaakt op basis van temperatuur en neerslag. Op niveau 2 wordt er verder opgesplitst aan de hand van de neerslagverdeling gedurende een jaar. Niveau 3 is gebaseerd op de temperatuurverschillen, vaak gaat het hier om een warm, gematigd of koel klimaat.

Ook het ontstaan van luchtstromingen, hoge- en lage druk. Door luchtdrukverschillen is er sprake van een drukgradiëntkracht en zal er een luchtstroming op gang komen van het hogedrukgebied naar het lagedrukgebied. De richting wordt daarnaast beïnvloed door allereerst het corioliseffect. Bij het aardoppervlak speelt ook de wrijvingskracht een rol.

Zodra lucht zich onder invloed van de gradiëntkracht in beweging zet, zal deze aanvankelijk recht van het hogedrukgebied naar het lagedrukgebied, loodrecht op de isobaren. Onder invloed van de corioliskracht zal er volgens de wet van Buys Ballot op het noordelijk halfrond een afwijking naar rechts optreden, loodrecht op de bewegingsrichting. De baan van de hoeveelheid lucht wordt hierdoor naar rechts afgebogen. Als de windrichting uiteindelijk evenwijdig is aan de isobaren, dan is de corioliskracht gelijk aan de gradiëntkracht. Dit is de geostrofische wind.

2 november

De zon als motor van AL ons dagelijks gebeuren en o.a. het weer is daar een gevolg van.

Luchtsoorten (tropische / polaire / arctische, etc. etc.) en luchtstromingen als “Fronten” , “Straalstromen” en Moessons. Temperatuurverschillen veroorzaken luchtdrukverschillen. Bij verwarming krijg je lage luchtdruk aan de oppervlakte en hoge luchtdruk in de hoogte krijgt. Bij afkoeling krijg je hoge luchtdruk aan de oppervlakte en lage luchtdruk in de hoogte.

Windkracht varieert van “0= stil” tot “12= orkaan boven 117 km/u”. Wolken zijn er in 4 categorieën:

I= Hoge wolken, > 6000 m
II= Middelbare wolken, 200-6000 m
III= lage wolken, < 2000 m
IV = wolken die zich vertikaal ontwikkelen, 500-10.000 m

Adiabatische processen,
Bij adiabatische processen kunnen onder meer druk en temperatuur veranderen, maar is er vrijwel geen warmte-uitwisseling met de omgeving. Verticale luchtbewegingen (convectie en subsidentie) verlopen adiabatisch. Een stijgende luchtbel koelt dus niet af omdat de omgevende lucht kouder wordt, maar omdat de luchtdruk afneemt, waardoor deze uitzet. Dit kost arbeid, die door de luchtbel geleverd moet worden. Hierdoor daalt de temperatuur van de opstijgende luchtbel maar stijgt deze als de luchtbel daalt. Bliksem, ionisatie, ontladingen, positieve aarde en negatieve wolk. Kortom, de avond stond weer vol met meteorologie en als afsluiting even ruiken aan de “Demografie van West-Europa”.

Ci=Cirrus,

Cs=Cirrostratus,
Cc=Cirrocumulus,
As=Altostratus,
Ac=Altocumulus,
Ns=Nimbostratus,
Cb=Cumulonimbus,
Cu=Cumulus,
Sc=Stratocumulus,

St=Stratus